بسیاری از ما تصور میکنیم اگر غذایی در فروشگاه مجاز به فروش است، پس کاملاً بیخطر خواهد بود. اما واقعیت این است که بعضی مواد افزودنی، هرچند قانونی، ممکن است برای برخی گروه ها مانند کودکان، سالمندان و افراد با بیماری های زمینه ای مشکلات جدی ایجاد کنند. یکی از این مواد که اخیراً توجه پزشکان و پژوهشگران را به خود جلب کرده، گلیسرول است؛ مادهای که در ظاهر بیضرر به نظر میرسد، اما میتواند در شرایط خاص باعث افت شدید قند خون، ضعف ناگهانی و حتی بیهوشی شود.
در این مقاله تلاش کردهایم به زبانی ساده و قابل فهم توضیح دهیم:
- گلیسرول چیست؟
- در چه غذاهایی پنهان شده؟
- چرا برای کودکان و سالمندان خطرناکتر است؟
- نشانه های مسمومیت با گلیسرول چیست؟
- و مهمتر از همه، چطور میتوان از خطرات آن پیشگیری کرد؟
گلیسرول چیست و چرا به غذاها اضافه میشود؟
گلیسرول (که با نامهای دیگری مثل گلیسیرین، گلیسیرین خوراکی یا پروپانتریول هم شناخته میشود) یک نوع الکل قندی طبیعی است. این ماده بهطور طبیعی در بدن هم تولید میشود، اما در صنایع غذایی به دلایل زیر به محصولات اضافه میشود:
- حفظ نرمی و رطوبت غذا
- جلوگیری از خشک شدن یا سفت شدن مواد غذایی
- کمک به یکنواختی بافت
- جلوگیری از یخ زدگی یا تغییر دما
- افزودن کمی شیرینی بدون استفاده از شکر
به همین دلیل، گلیسرول در بسیاری از خوراکیهای بهظاهر ساده و روزمره وجود دارد.
چرا گلیسرول میتواند خطرناک باشد؟
وقتی گلیسرول وارد بدن میشود:
- آب و قند را از جریان خون جذب میکند.
- سپس باید توسط کبد و کلیهها تجزیه و دفع شود.
در بدن بزرگسالان سالم، این فرآیند معمولاً بدون مشکل انجام میشود. اما:
- بدن کودکان کوچکتر است
- توان کبد و کلیه آنها برای تجزیه سریع گلیسرول کمتر است.
- در نتیجه، گلیسرول میتواند در بدن جمع شود.
این تجمع ممکن است باعث کاهش شدید قند خون (هیپوگلیسمی) و برهم خوردن تعادل مواد معدنی مثل پتاسیم شود.
هشدار پزشکان: مسمومیت با گلیسرول در کودکان
پزشکان در بریتانیا اخیراً نسبت به حالتی به نام «سندرم مسمومیت با گلیسرول» هشدار دادهاند. در یک بررسی پزشکی:
- ۲۱ کودک بررسی شدند
- تقریباً همه آنها کمتر از یک ساعت پس از مصرف نوشیدنی یخی (اسلاش) دچار علائم شدند
- علائم شامل:
- خواب آلودگی شدید
- ضعف ناگهانی
- افت قند خون
- افت پتاسیم
- و در برخی موارد بیهوشی
پزشکان تأکید کردند که این موضوع فقط مختص انگلستان نیست و چون گلیسرول در بسیاری از غذاهای رایج وجود دارد، خانوادهها باید آگاهتر باشند.
چرا سالمندان هم باید نگران باشند؟
شاید فکر کنید این خطر فقط کودکان را تهدید میکند، اما سالمندان هم در گروه حساس قرار دارند، بهخصوص اگر:
- دیابت داشته باشند.
- داروهای کاهنده قند خون مصرف کنند.
- بیماری کلیوی یا کبدی داشته باشند.
- اشتهای کمی داشته و وعده های غذایی نامنظم مصرف کنند.
در این شرایط، مصرف مداوم غذاهای حاوی گلیسرول میتواند باعث:
- سرگیجه
- لرزش
- ضعف
- افت ناگهانی قند خون
- افزایش خطر زمین خوردن و آسیبدیدگی
نشانه های هشداردهنده مسمومیت یا حساسیت به گلیسرول
اگر پس از مصرف برخی خوراکیها، این علائم دیده شد، باید جدی گرفته شود:
- سردرد
- تهوع
- احساس سبکی سر
- خواب آلودگی غیرعادی
- لرزش دست ها
- تعریق سرد
- رنگ پریدگی
- ضعف شدید یا بیهوشی
در موارد شدید، بدن ممکن است وارد شوک شود که نشانههای آن شامل:
- پوست سرد و مرطوب
- تنفس سریع یا سطحی
- تشنگی شدید
- تهوع و استفراغ
- خستگی مفرط
گلیسرول در چه غذاهایی پنهان است؟
شاید تعجب کنید اگر بدانید گلیسرول فقط در خوراکیهای خاص نیست، بلکه در بسیاری از غذاهای روزمره یافت میشود:
نوشیدنی های یخی و اسلاش
بیشترین موارد گزارششده مسمومیت مربوط به این نوشیدنیهاست، چون:
- مقدار گلیسرول بالا
- مصرف سریع
- جذب ناگهانی در بدن کودک
نان ها و تورتیلاهای آردی و ذرتی
گلیسرول کمک میکند:
- نان نرم بماند.
- دیرتر بیات شود.
- رطوبت خود را حفظ کند.
آدامس
بیشتر آدامسها برای حفظ حالت جویدنی و نرم بودن، حاوی گلیسرول هستند.
بستنی و روکش دسرها
برای جلوگیری از تشکیل کریستال یخ و براق ماندن ظاهر دسر
بارهای پروتئینی و غلات صبحانه
برای ماندگاری بیشتر و بافت نرمتر.
سس ها، چاشنی ها و سس سالاد
برای یکنواختی و قوام بهتر.
ادویه ها و غذاهای کنسروی
برای جلوگیری از خشک شدن و تغییر رنگ.
نامهای دیگر گلیسرول روی برچسب مواد غذایی
سالمندان و خانوادهها باید هنگام خرید به این نامها توجه کنند:
- Glycerol
- Glycerin / Glycerine
- Glyceryl alcohol
- 1,2,3-propanetriol
- Trihydroxypropane
اگر یکی از این نامها در فهرست مواد اولیه دیده شد، یعنی محصول حاوی گلیسرول است.
آیا باید همه این غذاها را کنار بگذاریم؟
خیر. هدف ترساندن نیست، هدف آگاهی است.
برای بیشتر بزرگسالان سالم:
- مصرف گاهبهگاه این مواد مشکلساز نیست
اما برای:
- کودکان
- سالمندان
- افراد دیابتی
- کسانی با بیماری کلیوی یا کبدی
بهتر است:
- مصرف این محصولات محدود شود.
- برچسب مواد غذایی خوانده شود.
- از مصرف زیاد نوشیدنیهای یخی و خوراکیهای بسیار فرآوریشده پرهیز شود.
توصیههای عملی و ایمن برای سالمندان و خانوادهها
- نوشیدنیهای ساده و خانگی را جایگزین اسلاش و نوشیدنی های صنعتی کنید.
- نان و فرآوردههای تازه و سادهتر انتخاب کنید.
- مصرف آدامس را محدود کنید.
- در صورت دیابت یا افت قند خون، قبل از مصرف محصولات جدید با پزشک مشورت کنید.
- به علائم بدن خود یا نوهها توجه ویژه داشته باشید.
گلیسرول مادهای است که در ظاهر بیخطر و حتی مفید به نظر میرسد، اما در مصرف زیاد یا در بدنهای حساس میتواند مشکلات جدی ایجاد کند. آگاهی، خواندن برچسبها و انتخاب هوشمندانه غذاها، بهترین راه برای حفظ سلامت در سنین بالا و مراقبت از کودکان است.