بسیاری از ما، بهویژه در سالهای سالمندی، به تمیزی خانه اهمیت زیادی میدهیم. جارو میکنیم، گردگیری میکنیم، زمین را میشوییم و حتی از مواد شوینده قوی استفاده میکنیم تا خانهای پاک و سالم داشته باشیم. اما حقیقتی وجود دارد که شاید شنیدن آن کمی نگرانکننده باشد: هیچ خانهای، حتی تمیزترین خانهها، هرگز کاملاً عاری از سموم نیست.
در هر خانهای، موجودات و مواد بسیار ریزی وجود دارند که با چشم دیده نمیشوند اما میتوانند بهمرور زمان روی سلامتی ما اثر بگذارند؛ بهویژه اگر سن بالاتری داشته باشیم یا سیستم ایمنیمان ضعیفتر شده باشد. در این مقاله به زبان ساده بررسی میکنیم که این سموم خانگی چه هستند، چه آسیبهایی دارند و چگونه میتوان اثر آنها را کمتر کرد.
چرا سالمندان بیشتر در معرض آسیب سموم خانگی هستند؟
با افزایش سن، بدن ما حساستر میشود. ریهها، پوست، سیستم ایمنی و حتی حافظه ممکن است نسبت به مواد مضر واکنش شدیدتری نشان دهند. چیزهایی که در جوانی بیاهمیت به نظر میرسید، در سالمندی میتواند باعث:
- تنگی نفس
- تشدید آسم و آلرژی
- خستگی مزمن
- سردردهای مداوم
- تحریک پوست و چشم
شود.
به همین دلیل شناخت سموم پنهان در خانه برای سالمندان اهمیت ویژهای دارد.
منظور از سموم خانگی چیست؟
سموم خانگی الزاماً مواد شیمیایی خطرناک نیستند. بسیاری از آنها طبیعی یا آلی هستند و بهطور طبیعی در محیط زندگی ما شکل میگیرند، از جمله:
- کپکها
- مایتها (کنههای ریز گرد و غبار)
- گرد و غبار
- ترکیبات شیمیایی فرّار
- باقیمانده آفتکشها و سموم غذایی
در ادامه، هرکدام را جداگانه بررسی میکنیم.
کپک؛ مهمان ناخوانده خانه های مرطوب
کپک نوعی قارچ بسیار ریز است که در محیطهای تاریک و مرطوب رشد میکند. حمام، دستشویی، پشت کمدها، زیر سینک و حتی پشت یخچال از محلهای محبوب کپک هستند.
علائم وجود کپک در خانه
- بوی نم و رطوبت
- لکههای سیاه، سبز یا خاکستری روی دیوار
- احساس سنگینی هوا
کپک چه آسیبی به بدن میزند؟
کپک میتواند باعث:
- گرفتگی بینی
- سوزش گلو
- عطسههای مکرر
- خارش بینی
- قرمزی و سوزش چشم
- بثورات پوستی
شود.
برای سالمندان و افراد مبتلا به بیماریهای ریوی، کپک میتواند بسیار خطرناکتر باشد.
چگونه با کپک مقابله کنیم؟
- تمیزکاری کامل خانه بهویژه نقاط مرطوب
- باز کردن پنجرهها حتی در زمستان، روزی چند دقیقه
- کاهش رطوبت حمام و آشپزخانه
- استفاده از هواکش یا پنکه در فضاهای بدون پنجره
مایت ها؛ موجودات ریز اما دردسرساز
مایتها (کنههای گرد و غبار) موجودات بسیار کوچکی هستند که با چشم دیده نمیشوند. آنها عاشق محیطهای گرم و مرطوب هستند و بیشترین حضورشان در:
- تشک
- بالش
- پتو
- فرش و موکت
مایت ها چه مشکلاتی ایجاد میکنند؟
مایت ها میتوانند باعث:
- مشکلات تنفسی
- آلرژی
- خارش پوست
- کهیر و بثورات پوستی
شوند.
راه های کاهش مایت در خانه
- جاروبرقی منظم، بهویژه روی فرش و تشک
- شستوشوی ملحفهها با آب گرم
- کاهش رطوبت خانه
- استفاده کمتر از موکت و فرشهای ضخیم در صورت امکان
ترکیبات آلی فرّار؛ بوی نو همیشه خوب نیست
تا به حال وارد خانهای نوساز شدهاید و بوی خاصی حس کردهاید؟ یا فرش نو، مبل جدید یا حتی شمعهای معطر خریدهاید؟
این بوها اغلب ناشی از ترکیبات آلی فرّار هستند.
این ترکیبات از کجا میآیند؟
- فرش و موکت نو
- مبلمان جدید
- شمعها
- رنگها
- مواد شوینده قوی
برخی از این مواد شامل:
- فرمالدهید
- تولوئن
- حتی مقادیر بسیار کم آرسنیک
علائم قرار گرفتن در معرض این مواد
- سرگیجه
- سوزش چشم
- گرفتگی گلو
- سردرد
- احساس سنگینی سر
برای سالمندان، این علائم ممکن است شدیدتر و طولانیتر باشد.
سموم و آفت کش ها در مواد غذایی
بسیاری از مواد غذایی غیرارگانیک ممکن است حاوی باقیمانده سموم کشاورزی باشند. این سموم در طول زمان میتوانند:
- روی باروری اثر بگذارند.
- خطر برخی سرطانها را افزایش دهند.
- سیستم ایمنی را تضعیف کنند.
چه کارهایی میتوان انجام داد؟
- شست و شوی کامل میوه و سبزیجات
- پوستگیری در صورت امکان
- استفاده بیشتر از مواد غذایی تازه و محلی
- کاهش مصرف غذاهای فرآوریشده
آیا می توان خانه را کاملاً بدون سم کرد؟
واقعبینانه بگوییم: خیر.
اما خبر خوب این است که میتوان میزان این سموم را بهشدت کاهش داد و خانه را به محیطی سالمتر تبدیل کرد.
توصیه های طلایی برای سالمندان
- تهویه منظم خانه
- پرهیز از استفاده زیاد از مواد شوینده قوی
- شستوشوی مرتب رختخواب
- کنترل رطوبت خانه
- توجه به بوی غیرعادی در فضا
- ساده سازی محیط زندگی
جمعبندی نهایی
خانه هرچقدر هم تمیز باشد، کاملاً عاری از سموم نیست. اما با آگاهی، پیشگیری و عادتهای درست میتوان خطر این سموم را به حداقل رساند. در دوران سالمندی، مراقبت از هوای خانه به اندازه مراقبت از تغذیه و دارو اهمیت دارد.
خانه سالم، آرامش بیشتر و زندگی با کیفیتتری برای سالهای طلایی عمر به همراه دارد.